hiyerarşi nedir

Hiyerarşi Nedir?

Hiyerarşi

Hiyerarşi bir diğer adıyla koram, iki karşıt ucu uygun kademeler aracılığıyla birbirine bağlayan bir temel tasarım ilkesidir. Koram, bir tasarımda ya da sanat eserinde tasarım elemanlarının önem derecelerine göre sıralanmasıyla oluşmaktadır. Birincil, ikincil ya da üçüncül öneme sahip olan elemanlar vurgu derecesine göre ölçülendirilerek dizilmektedir. İki karşıt uç arasında sağlanan bu sıralama bir dizilim ve dizi etkisi yaratır. İki uç arasında ölçü farkı var ise uçlar arası büyükten küçüğe ya da küçükten büyüğe doğru bir dizilim yapılmalıdır. Düzenli kademelendirme koramın adeta bir gerekliliğidir. Aslında koramın bir bakıma tekrar olduğunu söyleyebiliriz. Koramın tekrardan farkı dizilim ve önem sırasıdır. Koram oluşurken biçimler gerekli yerlerde birbirlerini belli ölçülerde örttükleri gibi genellikle tamamen örtmezler.

Bir tasarımda ya da kompozisyonda elemanlar, birbirleriyle ilişkiler içerisinde bir düzen oluştururlar. Bu düzen içerisinde kimi elemanlar yapıları itibariyle karşıtlık ve farklılıklar oluştururlar. Çevresiyle en çok karşıtlık oluşturan öğeler yüksek bir vurguya ve öneme sahiptir. Bu durum koramın oluşmasına neden olur. Koram, görsel düzenler içerisinde oluşması kaçınılmaz bir temel tasarım ilkesidir. Bu ilkenin temeli, 20. yüzyıl başlarında ortaya konan Gestalt kuramına dayanmaktadır. Almanca’da gestalt kelimesi form, biçim ve doku anlamında kullanılmaktadır. Bir tasarımdaki eleman beynin algısal organizasyonu tarafından oluşturulan bütünden ayrıldığında anlaşılabilmektedir. Çevresinden en şiddetli şekilde ayrılan elemanlar en çok göze çarpan elemanlardır.

hiyerarşi nedir

Hiyerarşinin Türleri

Tasarımda ayrı ayrı ya da bir arada kullanılan üç farklı türü bulunmaktadır. Bunlar Eksensel Hiyerarşi, Merkezsel Hiyerarşi ve Çevresel Hiyerarşidir. Eksensel Hiyerarşi, koramı sağlayan elemanların belirli bir eksen doğrultusunda dizilmesi ya da bu doğrultuda bir eksen oluşturmalarıyla oluşan dizilimdir. Eksen eğri olabildiği gibi zigzaglı bir şekilde de olabilmektedir. Merkezsel Hiyerarşi, birden fazla biçim, şekil ya da elemanın birleşip bir merkez noktası oluşturması sonucunda oluşan dizilimdir. Bu dizilim esnasında elemanlar, merkezden çevreye ya da çevreden merkeze doğru ölçüleri değişmektedir. Çevresel Hiyerarşi, biçimlerin ya da elemanların çevre üzerinde kademelenmesi sonucunda oluşan dizilimdir. Ancak çevresel koramda, elemanların bir merkeze bağımlı olmaları ya da bir merkez etrafında yörünge çizmeleri gerekmektedir.